De oudedagsreserve (FOR) is afgeschaft: en nu?
De oudedagsreserve (FOR) is sinds 2023 afgeschaft. Als je er een hebt opgebouwd, lees hoe je deze oplost, omzet in pensioen en de belastingslag minimalisert.
De FOR — de oudedagsreserve — gaf zzp'ers de mogelijkheid geld voor hun pensioen opzij te zetten met een belastingvoordeel. Sinds 2023 bestaat die mogelijkheid niet meer, en wie er een had opgebouwd, staat voor een belastingsettlement. Deze gids legt uit wat er gebeurde, hoe je je bestaande reserve moet afbouwen, en hoe je dat slim doet zonder een gigantische belastingslag in één jaar.
Wat was de FOR en waarom is die afgeschaft?
De oudedagsreserve was een reserve die je als zzp'er kon opbouwen voor je pensioen. Je zette elk jaar geld opzij, trok dat af van je winst, en de Belastingdienst stelde de belasting erover uit tot je het geld echt ging gebruiken. Heel voordelig.
In 2023 schafde het kabinet deze regeling af. Nieuwe ondernemers kunnen vanaf dat moment geen FOR meer opbouwen. De reden: de regeling werd te oud bevonden en bevorderde zzp'ers ten opzichte van werknemers. Het geld moest naar bredere pensioenregelingen die voor iedereen werken.
De afschaffing van de FOR
Je hebt al een FOR: je moet deze afbouwen
Het lastige deel: als je voor 2023 een FOR hebt opgebouwd, verdwijnt die niet zomaar. Het geld is van jou, maar de Belastingdienst beschouwt het als een 'stille reserve' die uiteindelijk belast moet worden. Je kunt het niet zomaar negeren — dat werkt niet in het Nederlandse belastingstelsel.
De deadline is 2027. Voor het einde van dat jaar moet je FOR volledig zijn afgebouwd. Heb je op 31 december 2027 nog residu's staan, dan wordt dat automatisch tot inkomen gerekend en betaal je in één keer belasting over het hele bedrag. Daarom is nu handelen beter dan tot het laatste moment wachten.
De deadline van 2027 is niet flexibel
Je kunt niet verder gaan dan 2027. Staat er op 31 december 2027 nog een FOR-saldo, dan wordt dat automatisch als inkomen opgenomen en in dat jaar volledig belast. Plan daarom van tevoren om een schok-aanslag te voorkomen.
Optie 1: Omzetten in een stakingslijfrente
De schoonste manier om je FOR af te bouwen is door deze om te zetten in een stakingslijfrente (pensioenlijfrente bij beëindiging). Zo werkt het:
- Je haalt je FOR-saldo op en draagt dit over naar een verzekeraar of bank die lijfrenteverzekeringen aanbiedt.
- Zij zetten het om in een pensioenplan dat je uitkeert wanneer je gepensioneerd bent (meestal vanaf 65 of 67 jaar).
- Je claimt een stakingsaftrek (aftrek wegens staking) om de belastbare winst te verlagen wanneer je de FOR sluit.
- De lijfrentepremies zijn zelf aftrekbaar onder je jaarruimte (jaarlijkse pensioenaftrek), dus de omzetting is fiscaal optimaal.
Het voordeel: je spreidt de belasting. In plaats van alles in één jaar te betalen, verplaats je je reserve geleidelijk naar een pensioenvoertuig en claim je aftrekken onderweg.
Timing van de omzetting
Spreidt je FOR-omzetting over meerdere jaren (bijvoorbeeld 2024, 2025, 2026) als het saldo groot is. Elk jaar zet je een gedeelte om en claim je de jaarruimte-aftrek op de premies. Zo verdeel je je belastingslast.
Optie 2: Opnemen en belasting betalen
Je kunt je FOR-saldo ook helemaal opnemen en het als inkomen aftrekken. Dit is het rechtlijnigst, maar ook het duurste:
- Het volledige saldo wordt in het opnamejaar belastbaar inkomen.
- Je betaalt inkomstenbelasting tegen je marginale tarief (een groot bedrag kan je in een hoger schijf duwen).
- Er is geen aftrek of verlaging — het hele bedrag wordt belast.
Dit heeft alleen zin als je FOR klein is (enkele duizenden euro's) of je het over meerdere jaren opneemt. Voor de meisten is de stakingslijfrente beter.
Hoe de stakingsaftrek werkt
Wanneer je je FOR afbouwt door om te zetten naar een pensioen, mag je een stakingsaftrek (aftrek wegens staking) claimen op de belastbare winst:
- Bereken je winst: de waarde van je FOR minus wat je oorspronkelijk hebt gereserveerd (kostprijs).
- De stakingsaftrek verlaagt die winst, waardoor je minder belasting betaalt in het afbouwijaar.
- De hoogte van de aftrek varieert, maar het doel is om de belastingslag te verzachten.
Voorbeeld: je FOR-saldo is €50.000 en je hebt oorspronkelijk €30.000 gereserveerd. De winst is €20.000. De stakingsaftrek verliest misschien een percentage (check belastingdienst.nl voor het exacte bedrag), dus je betaalt belasting over bijvoorbeeld €10.000 in plaats van €20.000.
Check het huidige stakingsaftrek-percentage
Het stakingsaftrek-percentage verandert jaarlijks. Controleer altijd het huidige bedrag op belastingdienst.nl of vraag je belastingadviseur voordat je je FOR afbouwt.
Jaarruimte: aftrek op de nieuwe pensioenpremies
Zodra je FOR is omgezet in een lijfrente, betaal je premies (meestal jaarlijks of maandelijks). Deze premies zijn aftrekbaar onder je jaarruimte (jaarlijkse pensioenaftrekruimte).
Sinds 2023 is de jaarruimte breder geworden. Je kunt ongeveer 30% van je winst (minimaal ongeveer €1.800) naar pensioensparingen aftrekken. Dit betekent:
- Je stakingslijfrente-premies verlagen je belastbare winst in het jaar waarin je ze betaalt.
- Over meerdere jaren kun je een grote FOR geleidelijk afbouwen zonder één gigantisch belastingbiljet.
- De aftrek stapelt met andere ondernemersaftrekken (zelfstandigenaftrek, enzovoort).
Lees onze volledige gids over jaarruimte en lijfrente voor de exacte regels en hoe je je ruimte maximalisaalt.
Laat ZZP Belasting rekenen
Automatische btw-aangifte, schatting inkomstenbelasting en afschrijvingen — uit de facturen die je al hebt.
Probeer gratisRekenvoorbeeld: een FOR van €40.000 omzetten
Stel je hebt een FOR-saldo van €40.000 en je wilt dat over drie jaar omzetten:
Jaar 1 (2024):
- Je neemt €15.000 op en koopt een stakingslijfrente van een verzekeraar.
- De winst op dat bedrag (stel €5.000) krijgt stakingsaftrek, dus je belastbare winst wordt €2.500.
- Je claimt je jaarruimte-aftrek van ongeveer €1.800 voor het eerste jaar premies.
- Netto belastbaar inkomen: ongeveer €700.
Jaar 2 (2025):
- Nog eens €15.000 opnemen en lijfrente kopen.
- Weer winst-aftrek en jaarruimte-aftrek.
- Netto belastbaar inkomen: ongeveer €700.
Jaar 3 (2026):
- Laatste €10.000 opnemen, zelfde proces.
- Eind van het jaar: je FOR is weg, en je hebt een pensioen dat je vanaf 65 jaar uitkeert.
- Totale belasting over drie jaar: ongeveer €2.500–€4.000 (veel minder dan alles in één jaar betalen).
Dit is waarom planning en spreiding beter is dan tot 2027 wachten.
Je hebt je FOR al afgebouwd: bewijs
Heb je je FOR al voor nu afgebouwd? Zorg dan dat je van je verzekeraar of bank een bevestiging hebt van de omzetting en de datums. De Belastingdienst kan daar naar vragen als ze een grote inkomenstijging zien. Bewaar:
- De originele FOR-balans en groeigegevens.
- De omzettingsovereenkomst en lijfrente-polisdocumenten.
- Bewijzen van premiebetalingen in het nieuwe pensioen.
Deze papieren helpen je uit te leggen waarom een groot inkomen-item in een bepaald jaar verscheen (en verdween).
Wat te doen bij controle
Mocht de Belastingdienst je FOR-afbouwing in twijfel trekken, laat je omzettingsdocumenten zien en leg uit dat je ervoor koos vroeg af te bouwen in plaats van tot 2027 te wachten. Goede papierwerk versnelt het proces.
Veelgestelde vragen
Ik heb een FOR maar stop in 2025 als zzp'er. Wat gebeurt er?
Kan ik mijn FOR als persoonlijke reserve houden als ik stop?
Wat gebeurt er met mijn FOR als ik een BV opricht?
Loont de stakingslijfrente als ik die pensioen later toch niet ga gebruiken?
De FOR is geen optie meer voor nieuwe zzp'ers, maar wie er een hebt opgebouwd, kan veel belasting besparen door slim af te bouwen. Het sleutelwoord is: begin nu en spreidt de omzetting over meerdere jaren met een stakingslijfrente en je jaarruimte-aftrek. Wacht niet tot 2027 — dan worden je opties kleiner en je belastingrekening veel groter.
Voor hulp bij je specifieke FOR-situatie raadpleeg je een belastingadviseur of track je je aflossingsplan via ZZP Belasting zodat je op schema blijft naar die deadline van 2027.