Modelovereenkomst: helpt het nog tegen schijnzelfstandigheid?

Jarenlang vertrouwden zzp'ers en hun opdrachtgevers op modelovereenkomsten — goedgekeurde contractsjablonen die aantoonten dat je echt zelfstandig werkt en geen verborgen dienstbetrekking hebt. Maar in 2024 stopte de Belastingdienst met het goedkeuren van nieuwe. Als je op een modelovereenkomst rekende als schild tegen onderzoeken naar schijnzelfstandigheid, moet je weten wat er veranderd is, welke overeenkomsten nog geldig zijn, en of ze volstaan.

Wat is een modelovereenkomst?#

Een modelovereenkomst is een standaard contractsjabloon tussen een zzp'er en een opdrachtgever die voldoet aan de criteria van de Belastingdienst voor echte zelfstandigheid, in plaats van een verborgen arbeidsverhouding.

Het doel van de Belastingdienst is het tegengaan van schijnzelfstandigheid — situaties waarin iemand formeel wordt ingehuurd als zzp'er maar eigenlijk onder toezicht werkt, op vaste locatie, met de opdrachtgever controllerend wanneer en hoe. Een modelovereenkomst dient als bewijs dat de arbeidsverhouding echt zelfstandig is.

Waarom de Belastingdienst nieuwe overeenkomsten niet meer goedkeurt#

In begin 2024 kondigde de Belastingdienst aan geen nieuwe modelovereenkomsten meer goed te keuren. De reden was duidelijk: een contract maakt je niet zelfstandig. Het gaat om wat je in werkelijkheid doet.

Door de jaren heen zag de Belastingdienst dat veel organisaties goedgekeurde modelovereenkomsten als schild gebruikten — ze dienden het contract in bij audits en hopen dat het hen beschermt tegen boetes. Maar als je werkelijke werkdag een arbeidsverhoudingspatroon toonde (met gezag — controle — als kernfactor), beschermde het contract je niet. Boetes en naheffingen werden toch opgelegd.

Wat gebeurt er met bestaande goedgekeurde overeenkomsten?#

Als je huidige overeenkomst een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst is, blijft die geldig tot de vermelde einddatum — meestal eind 2028 of 2029. Je kunt ermee doorgaan bij nieuwe klanten en vernieuwingen zonder direct risico.

Maar hier komt de kritieke kanttekening: de geldigheid van de overeenkomst helpt alleen als de werkpraktijk eraan voldoet. Een goedgekeurde overeenkomst van voor 2024 is geen vrijbrief als de werkelijke arbeidsverhouding eraan tegenstrijdig is.

Welke goedgekeurde overeenkomsten gelden nog?#

De belangrijkste goedgekeurde modelovereenkomsten die nog geldig zijn (tot hun einddatum) komen van:

• CNV (christelijke vakbond)
• FENIT (IT-zzp'ers federatie)
• NFID (Design en digital)
• ABU (Freelance marketeers)

Heb je een van deze overeenkomsten, check de einddatum in het document. Die is waarschijnlijk eind 2028 of 2029. Na die datum telt het niet meer voor de Belastingdienst.

De drie criteria voor echte zelfstandigheid gelden nog steeds#

Of je nu wel of geen modelovereenkomst hebt, de Belastingdienst beoordeelt echte zelfstandigheid op basis van drie kernpunten. Die zijn niet veranderd:

1. Gezag (controle): Je werkt onafhankelijk. De opdrachtgever stuurt je werk niet aan, bepaalt je uren niet, en superviseert je werkwijze niet. Jij beslist wanneer, waar en hoe je het werk doet.

2. Loon: Je krijgt geen vast maandelijks salaris onafhankelijk van geleverd werk. Je inkomen is rechtstreeks gekoppeld aan diensten of producten die je levert.

3. Persoonlijke arbeid: Je doet veel van het werk zelf. Je bent geen louter manager of tussenpersoon. (Wat onderaanneming mag, maar je moet substantieel betrokken zijn.)

Zijn alle drie echt aanwezig, dan ben je zelfstandig. Ontbreekt één — vooral gezag — dan ziet het eruit als verborgen arbeid.

Lees meer over het ondernemerstest van de Belastingdienst en de volledige context van Wet DBA.

Wat te doen zonder modelovereenkomst#

Heb je tot nu toe zonder goedgekeurde modelovereenkomst gewerkt, geen paniek. Je bent niet benadeeld als je werkelijke praktijk echt zelfstandig is. Bovenstaande criteria zijn wat telt.

Heb je wel een ondertekend contract — goedgekeurd of niet — dan is dat bewijs van je bedoeling en de voorwaarden die je stelt. Een goed opgesteld contract dat je onafhankelijkheid duidelijk zet is beter dan niets. Overweeg je algemene voorwaarden op te stellen of aan te passen om de zelfstandige aard expliciet te maken: je zet je eigen uren, behoudt het recht onderuit te besteden, voorziet je eigen hulpmiddelen, enzovoort.

De nieuwe handhavingsrealiteit: 2026 en daarna#

Vanaf 2026 gaat de Belastingdienst de handhaving van Wet DBA flink aanscherpen met volwaardige onderzoeken en boetes. Een modelovereenkomst — zelfs één die tot 2029 geldig is — is niet je belangrijkste verdediging. Je werkpraktijk moet standhouden bij onderzoek.

Zit je op de grens van schijnzelfstandigheid (je werkt voor één vaste klant, zit elke dag in hun kantoor, volgt hun workflow), dan heb je beperkt tijd om ofwel:

• De relatie opnieuw in te richten om echt zelfstandig te zijn (eigen uren, thuis werken, ander cliënteel aannemen)
• In plaats daarvan een arbeidscontract af te sluiten
• Nu nog een goedgekeurde modelovereenkomst te gebruiken en je werkpraktijk daar direct op af te stemmen

Werk je als onderaannemer of samen met andere zzp'ers, hetzelfde: de werkelijke praktijk moet passen bij de overeenkomst.

Moet je nu een nieuw contract maken?#

Omdat de Belastingdienst nieuwe modelovereenkomsten niet meer goedkeurt, kun je er niet eentje van nul af aan maken en officiële zegen verwachten. Maar je kunt wel je eigen op maat gemaakte overeenkomst opstellen — bij voorkeur met hulp van een advocaat — met duidelijke voorwaarden:

• Je bent zelf verantwoordelijk voor je schema en locatie
• Je behoudt het recht voor concurrerende klanten te werken
• De klant betaalt je alleen voor geleverd werk, geen vast bedrag
• Je mag onderdelen van het werk uitbesteden indien je wilt
• Je bezit je gereedschap en intellectueel eigendom (tenzij expliciet anders afgesproken)

Zo'n maatwerk-overeenkomst, hoewel niet vooraf goedgekeurd, blijft waardevol bewijs bij geschil. Het toont dat jij en je klant beide een zelfstandige relatie wilden. Voeg er gedrag aan toe dat de overeenkomst recht doet: werk op verschillende plekken, onderhou ander cliënteel, neem echte pauzes en blijf autonoom.

Veelgestelde vragen#

Modelovereenkomsten waren ooit een geruststelling, maar de koerswijziging van de Belastingdienst in 2024 betekent dat het gesprek is verschoven. Het contract is één stuk bewijs, maar je werkpraktijk telt. Gebruik de resterende jaren terwijl goedgekeurde overeenkomsten nog geldig zijn om je relatie met een stevig contract en passende werkwijze te vernieuwen, of om over te stappen op echte zelfstandigheid of formeel werk. Vertrouw niet op een oud stuk papier; focus op duidelijk onafhankelijk werken. ZZP Belasting helpt je nauwkeurig administratie en duidelijke facturen bij te houden die je zelfstandige status versterken.

← Alle artikelen